Հայաստանում եկեղեցու և պետության միջև լարվածությունն այլևս կրոնական խորապատկերը չի պահպանում․ այն վերածվել է ներքին կայունությանը վնասող իրավիճակի։ Այն վերածվել է խորքային ճգնաժամի, որը վտանգում է ոչ միայն հասարակական հանդարտությունը, այլև ազգային անվտանգության հիմքերը։ ՀԱԵ-ն դարեր շարունակ եղել է հայ ինքնության առանցքային սյուներից մեկը՝ կրոնական, կրթական, մշակութային և բարեգործական գործառույթներով։ Երբ այս կառույցը հայտնվում է քաղաքական հակամարտության կենտրոնում, ողջ հասարակական համակարգը սկսում է կորստաբեր տատանումներ ապրել։
Վերջին զարգացումները՝ քրեական գործեր հոգևորականների դեմ, պետական հայտարարություններ եկեղեցական համակարգի «վերափոխման» մասին, ինչպես նաև ՀԱԵ-ի կոշտ արձագանքները, ձևավորել են մի մթնոլորտ, որտեղ պետություն–եկեղեցի հարաբերությունները վտանգավոր կերպով մոտենում են բաց կոնֆլիկտի։ Սա վտանգավոր է՝ նախ և առաջ այն պատճառով, որ նման իրավիճակում ցանկացած միջամտություն ընկալվում է ոչ թե որպես օրենքի կիրառում, այլ քաղաքական հարձակում հոգևոր կառույցի վրա։
Հասարակության ներսում առաջացել է առանձնապես զգայուն պառակտում․ մի մասը պահանջում է եկեղեցու վերափոխում ու «ժամանակակիցացում», իսկ մյուսը՝ իշխանությունների հեռացում եկեղեցու ներքին գործերից։ Արդյունքում, քննարկումը տեղափոխվել է ոչ թե բարեփոխումների ու կառուցողական մոտեցումների դաշտ, այլ՝ քաղաքականացված և անձնավորված հակամարտության, որտեղ բացակայում է առողջ երկխոսությունը։
Այս իրավիճակի ամենավտանգավոր կողմերից մեկը վստահության կորուստն է։
Երբ հավատացյալները զգում են, որ իրենց հոգևոր տարածքը քաղաքականացվում է, նրանք սկսում են կորցնել վստահությունը ինչպես եկեղեցու, այնպես էլ պետության հանդեպ։ Իսկ երբ պետությունն իր հերթին չի տեսնում եկեղեցու աջակցությունը՝ հասարակական կայունության ապահովման գործում, խորանում է փոխադարձ անվստահությունը։ Վստահության կորուստը, սակայն, ոչ միայն հոգևոր հարց է․ դա ազդում է հասարակության համախմբման, պետության լեգիտիմության և երկարաժամկետ անվտանգության հիմքերի վրա։
Եթե հակասությունները այս տեմպերով շարունակվեն, մենք կարող ենք ականատես դառնալ մի իրավիճակի, երբ հասարակական միասնությունը կտրուկ կնվազի, և ցանկացած պետական նախաձեռնություն կդառնա ավելի բարդ՝ տնտեսական, կրթական, ժողովրդագրական, նույնիսկ ռազմական ոլորտներում։ Եկեղեցին ու պետությունը կարող են ունենալ տարբեր նպատակներ, բայց չեն կարող ունենալ տարբեր հայրենիք։
Այսօր Հայաստանի առաջնային խնդիրը ոչ թե հաղթող կողմ ընտրելն է, այլ հասկանալը, որ երկխոսությունը ոչ թե թուլություն է, այլ պետականության պահպանման նախապայման։ Պետք է վերադառնալ իրավական հստակությանը, փոխընկալմանը և հարգանքին․ միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի վերականգնել հասարակական վստահությունը և կանխել խորացող ճգնաժամը։
