Հայաստանում պարտադիր բժշկական ապահովագրություն ներդնելու օրակարգը պաշտոնապես հիմնավորվում է մի նպատակի շուրջ․ բարձրացնել առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը և նվազեցնել քաղաքացիների գրպանից կատարվող վճարումները։ Նախարար Անահիտ Ավանեսյանը շեշտում է, որ համակարգը կառուցվելու է համերաշխության սկզբունքով․ «բոլորը՝ բոլորի համար»։ Այս հայտարարությունը համահունչ է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության առաջ քաշած մոտեցումներին՝ համընդհանուր առողջապահական ծածկույթ ապահովելու ուղղությամբ։
Սակայն իրականությունը բազմաշերտ է։ Մի շարք հանգամանքներ դեռևս մնում են չպարզված, իսկ հենց այդ անբացատտրելի կետերն են որոշում բարեփոխման հաջողությունը։
Ինչն է անորոշ
Նախագծում դեռևս հստակ չէ․
որքան տոկոս է վճարելու պետությունը,
որքան՝ գործատուն,
որքան՝ քաղաքացին։
Առանց հստակ թվերի դժվար է գնահատել, թե ինչ ֆինանսական բեռ է ընկնելու ամեն հասարակ քաղաքացու վրա։
Հիմնական ռիսկեր
Եթե քաղաքացիների բեռը չափազանց մեծ լինի, հնարավոր է սոցիալական անարդարություն։
Եթե պետական ներդրումը փոքր լինի, գրպանային վճարումները կարող են մնալ նույն մակարդակի կամ նույնիսկ աճել։
Անորոշություն կա նաև այն մասին, թե ինչպես կաշխատի բյուջեի կայուն ֆինանսավորումը, հատկապես արտակարգ դեպքերի դեպքում։
Միջազգային փորձ
Գերմանիա – պետությունը կրում է ծախսերի մեծ մասը, քաղաքացիների բեռը փոքր է։
Շվեյցարիա – քաղաքացիները վճարում են շատ, ինչը դառնում է ֆինանսական ծանրաբեռնվածություն։
Վրաստան – գրպանային վճարումները նվազ չեն եղել, անկախ անվճար ապահովագրությունից։
Այս օրինակները ցույց են տալիս, որ առանց հստակ տոկոսների և հաշվարկի՝ նույնիսկ պարտադիր ապահովագրությունը կարող է կրկնօրինակել սխալները։
Ո՞ր ծառայություններն են ընդգրկված
Ամենակարևոր հարցերից մեկը վերաբերում է բովանդակությանը։ Մինչ օրս պարզ չէ՝
ատամնաբուժությունը կընդգրկվի՞,
քրոնիկ հիվանդությունների երկարատև վերահսկումը հնարավոր կլինի՞,
վերարտադրողական բժշկությունը հասանելի կլինի՞։
Սրանք այն ոլորտներն են, որտեղ ծախսերը երկարատև են և ծանր։ Եթե արձագանքը անորոշ է, հանրությունը կորցնում է վստահությունը բարեփոխման նկատմամբ։
Մարդկային ռեսուրսները անկարող են «կրել» բարեփոխումը
Հայաստանում արդեն կա բուժանձնակազմի պակաս։ Հերթերն այսօր էլ երկար են․ պարտադիր ապահովագրությունը կարող է եռապատկել բեռը։ Դրա հետևանքը կարող է լինել սպասարկման որակի անկում։ Լեհաստանը հենց այս սխալով է անցել․ ապահովագրությունը ձևականորեն անվճար է, բայց հիվանդանոցներում սպասումն ամիսներով է։
Կոռուպցիոն ռիսկերը՝ անտեսվող ստվեր
Փորձը Բուլղարիայում և Ռումինիայում ցույց տվեց, երբ վերահսկող մարմինները թույլ են, հիվանդանոցները պատրաստակամորեն ավելացնում են ուղեգրումները, բարձրացնում ախտորոշումների գինը և ստեղծում «արհեստական ծառայություններ»։
Այսօր Հայաստանում էլեկտրոնային վերահսկողությունը դեռ թերացած է։ Բարեփոխում իրականացնելու նախապայմանը ուժեղ վերահսկողությունն է, ոչ թե միայն վճարի վերաձևակերպումը։
Տնտեսական ազդեցությունը
Առանց ծախսերի բաց հաշվարկի՝ ԱԺ ներկայացված փաստաթուղթը չի կարող լիարժեք համարվել։ Բարեփոխման ամենակարևոր հարցը հետևյալն է․
▶ արդյոք քաղաքացին այսօրից հետո կվճարի ավելի քիչ, թե՞ նույնը՝ պարտադիր անվանմամբ։
Եթե պատասխան չկա՝ դա արդեն խնդիր է։
Ինչ կարող է անել պետությունը
Այս բարեփոխումը հնարավոր է դարձնել հաջող միայն այն դեպքում, երբ․
հրապարակվում են հստակ տոկոսները,
սահմանվում են ծառայությունների առավելագույն սպասման ժամկետներ,
նախապես իրականացվում է ազդեցության գնահատում,
հիվանդանոցները անցնում են պարտադիր աուդիտի,
սոցիալապես խոցելի խմբերը ստանում են զեղչեր և արտոնություններ։
Առանց այս քայլերի ապահովագրությունը դառնում է ոչ թե աջակցություն, այլ նոր հարկ։
Եզրափակիչ դիտարկում
Պարտադիր բժշկական ապահովագրությունը այժմ ներկայացվում է որպես առողջապահության արդիականացման ճանապարհ։ Սակայն բարեփոխման ճակատագիրը կախված է ոչ թե գեղեցիկ ձևակերպումներից, այլ հաշվարկներից։
Այո, գաղափարը ճիշտ է։
Այո, Հայաստանը պետք է ավելի հասանելի առողջապահություն ունենա։
Բայց ապահովագրական համակարգը չի կարող կառուցվել միայն ցանկության վրա։ Անորոշ թվերը, թերի վերահսկողությունը և կադրային պակասը այն երեք հիմնասյուներն են, որոնք կարող են տապալել բարեպաշտ նպատակը։
Ուստի հաջողության բանաձևը մեկն է․
թափանցիկություն, հաշվարկ, հստակություն։
Առանց դրանց առողջապահական բարեփոխումները դառնում են քաղաքական, ոչ թե հանրային շահի ծրագրեր։
