Վերջին շրջանում Հայաստանում քննարկվող կարևոր փոփոխություններից մեկը բժշկական ծառայությունների համար էլեկտրոնային ՀԴՄ կտրոնների պարտադիր ներդրումն է։ Պաշտոնական հիմնավորումը պարզ է՝ պետությունը ցանկանում է նվազեցնել ստվերային շրջանառությունը և վերահսկելի դարձնել առողջապահական ոլորտում ֆինանսական հոսքերը։ Սակայն խորքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այս նախաձեռնությունը կարող է ստեղծել ավելի շատ խնդիրներ, քան լուծումներ, իսկ դրա հիմնական շահառուն կարող է լինել հենց պետությունը, ոչ թե առողջապահական համակարգը։
Առաջին խնդիրը վերաբերում է վարչարարական ծանրաբեռնվածությանը։ Բժշկական հաստատությունները ստիպված են լինելու ներդնել նոր ծրագրային համակարգեր, ապահովել տեխնիկական սպասարկում և վերապատրաստել աշխատակիցներին։ Մեծ բժշկական կենտրոնների համար սա կարող է լինել կառավարելի գործընթաց, սակայն փոքր կլինիկաների և անհատական բժշկական կաբինետների համար այն դառնում է լրացուցիչ ֆինանսական և կազմակերպչական բեռ։ Սա հատկապես վտանգավոր է այն պայմաններում, երբ առողջապահական համակարգի մի հատված արդեն իսկ աշխատում է սահմանափակ ռեսուրսներով։
Երկրորդ խնդիրը բուժման գործընթացի բյուրոկրատացումն է։ Բժշկությունը ծառայությունների սովորական ոլորտ չէ․ այստեղ հաճախ որոշումները պետք է կայացվեն արագ, իսկ բուժօգնությունը պետք է տրամադրվի առանց ավելորդ ձևականությունների։ Երբ յուրաքանչյուր ծառայություն պետք է անմիջապես գրանցվի համակարգում և ուղեկցվի էլեկտրոնային կտրոնով, ավելանում են վարչական քայլերը։ Սա նշանակում է, որ բժիշկների և բուժանձնակազմի ժամանակի մի մասը տեղափոխվում է հաշվառման գործընթացների վրա, ինչը կարող է ազդել աշխատանքային արդյունավետության վրա։
Մյուս կարևոր ռիսկը ծառայությունների թանկացման հավանականությունն է։ Նոր տեխնիկական համակարգերի ներդրումը և սպասարկումը ֆինանսական ծախսեր են պահանջում։ Գործնականում շատ բուժհաստատություններ ստիպված կլինեն այդ ծախսերի մի մասը տեղափոխել ծառայությունների արժեքի վրա։ Արդյունքում կարող է ստեղծվել իրավիճակ, երբ առողջապահական ծառայությունները թանկանում են, իսկ այդ բեռը կրկին ընկնում է քաղաքացիների վրա։
Բացի այդ, այս մեխանիզմը չի երաշխավորում ստվերի լիարժեք վերացումը։ Տնտեսական փորձը ցույց է տալիս, որ վարչական վերահսկողության խստացումը հաճախ պարզապես փոխում է ստվերային գործարքների ձևը։ Եթե վերահսկողության համակարգը լիարժեք չի գործում, ապա հնարավոր են տարբեր շրջանցման մեխանիզմներ՝ սկսած ծառայությունների թերի գրանցումից մինչև ոչ պաշտոնական վճարների պահպանում։
Այս համատեքստում ակնհայտ է դառնում, որ նախաձեռնության հիմնական շահառուն կարող է լինել հենց պետությունը։ Ֆինանսական հոսքերի ամբողջական հաշվառումը նշանակում է ավելի մեծ հարկային եկամուտներ պետական բյուջեի համար, մինչդեռ առողջապահական համակարգի վրա ավելանում է վարչական և ֆինանսական բեռը։ Այսինքն՝ համակարգի ներսում ստեղծվում է մի իրավիճակ, երբ պետությունը ուժեղացնում է վերահսկողությունը, բայց դրա գործնական հետևանքները կրում են բժիշկներն ու բուժհաստատությունները, ինչպես նաև վերջնական սպառողը՝ քաղաքացին։
Հետևաբար, եթե այս նախաձեռնությունը իրականացվի առանց ոլորտի մասնագետների լայն քննարկման և փուլային ներդրման, այն կարող է վերածվել ոչ թե առողջապահական համակարգի արդյունավետության բարձրացման գործիքի, այլ հերթական վարչական մեխանիզմի, որը մեծացնում է վերահսկողությունը, բայց չի լուծում ոլորտի իրական խնդիրները։
