Հայաստանում աշխատաշուկան վաղուց արդեն դուրս է եկել տնտեսական ցուցանիշների պարզ շրջանակից և դարձել պետական կառավարման որակի ամենամերկացնող ցուցիչներից մեկը։ Թվերով հնարավոր է ներկայացնել զբաղվածության աճ, նոր աշխատանքային ծրագրեր կամ միջին աշխատավարձի բարձրացում, բայց իրականության մակարդակում մարդկանց զգացողությունները բոլորովին այլ են։ Աշխատաշուկան չի ապահովում այն հիմնականը՝ արժանապատիվ եկամուտ, և սա է մեր սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի առանցքը։
Թեև վերջին տարիներին Հայաստանում գրանցվել է տնտեսական աճ, աշխատող մարդկանց մի զգալի հատված շարունակում է մնալ աղքատության շեմին։ «Աշխատող աղքատների» երևույթը դարձել է նոր նորմ, և սա ոչ միայն սոցիալական, այլև քաղաքական ռիսկ է։ Երբ մարդը ամսական ստանում է 120-180 հազար դրամ, բայց ապրում է վարձով, վճարում սննդի ու կոմունալների գնաճի պայմաններում, աշխատանք ունենալը դադարում է լինել անվտանգային երաշխիք։ Այն դառնում է պարզապես գոյատևման մեխանիզմ։
Խնդրի արմատը խորքային է. Հայաստանի տնտեսությունը դեռ չի ձևավորել բարձր արտադրողականություն ունեցող ճյուղեր։ Տնտեսական աճը հաճախ կախված է արտաքին գործոններից, մի քանի ոլորտների արտադրությունից կամ ծառայություններից, որոնք չեն ստեղծում լայնածավալ, մրցունակ աշխատատեղեր։ Իսկ այն, ինչ ներկայացվում է որպես աշխատանքային շուկայի «խթանում», շատ դեպքերում ընդամենը կարճաժամկետ ծրագրեր են՝ առանց համակարգային նպատակների։
Մյուս խնդիրը աշխատուժի որակի և աշխատաշուկայի պահանջների անհամապատասխանությունն է։ Կրթական համակարգը դեռ չի տալիս այն հմտությունները, որոնք այսօր պահանջում է գլոբալ ու տեխնոլոգիական տնտեսությունը։ Արդյունքում՝ երիտասարդների մի մասը կամ մնում է ցածր վարձատրվող ոլորտներում, կամ արտագաղթում՝ որոնելով ավելի բարձր ու կայուն եկամուտներ։ Իսկ աշխատաշուկան Հայաստանում հաճախ դառնում է ոչ թե մրցակցության, այլ կախվածության ու ոչ պաշտոնական պայմանավորվածությունների մոդել։
Գանձվելու են նաև գործատուի և աշխատողի իրավունքների անհավասարությունը։ Աշխատողները հաճախ չունեն իրական պաշտպանության մեխանիզմներ, իսկ ստվերային զբաղվածությունը շարունակում է մնալ լուրջ մարտահրավեր։ Սա հանգեցնում է նրան, որ աշխատողը երկրի տնտեսության շարժիչ ուժ դառնալու փոխարեն վերածվում է խոցելի խմբի՝ առանց սոցիալական անվտանգության։
Այս խնդիրը միայն աշխատավարձերի մասին չէ։ Սա պետության ռազմավարական մտածողության հարց է։ Եթե Հայաստանը չի ստեղծում մրցունակ աշխատատեղեր, չի բարձրացնում աշխատողի իրական արժեքը, չի ամրապնդում աշխատանքի իրավունքները, ապա աղքատության և արտագաղթի ցիկլը երբեք չի դադարի։
Պետությունը պետք է անցնի նոր փուլ՝ ոչ թե ուղղակի խրախուսելով աշխատաշուկայի գոյությունը, այլ կառուցելով այն որպես զարգացված տնտեսության առանցքային հենասյուն։ Դա ենթադրում է՝
ներդրումներ բարձր արտադրողականությամբ ոլորտներում,
կրթական համակարգի համադրված փոփոխություն,
աշխատողների իրավունքների պաշտպանություն,
ստվերային տնտեսության կտրուկ կրճատում,
և տարածաշրջանային աշխատաշուկայի իրական զարգացում, ոչ թե միայն Երևանի հաշվին աճ։
Առանց այս փոփոխությունների աշխատաշուկան կմնա այն, ինչ այսօր է՝ թվերի հետ խաղացող, բայց մարդկանց կյանք չփոխող համակարգ։ Իսկ արժանապատիվ աշխատանքը պետք է լինի ոչ թե բացառություն, այլ նորմ։
Հայաստանի տնտեսական կայունությունն այս հարցից է սկսվում։
