2025 թվականին Հայաստանի ներքին անվտանգության համակարգում իրականացվող ամենախոշոր փոփոխություններից մեկը Ոստիկանության գվարդիայի ստեղծումն է, որը պաշտոնապես գործարկվեց Ներքին գործերի նախարարության (ՆԳՆ) կազմում։ Գվարդիայի գաղափարը ներկայացվում է որպես համակարգի արդիականացման եւ կարգապահության բարձրացման անհրաժեշտ քայլ, սակայն դրա շուրջ ձևավորվում են նաև քաղաքական ու հասարակական մտահոգություններ՝ կապված կառույցի իրական նպատակների, գործառույթի ու իշխանության նկատմամբ հնարավոր կախվածության հետ։
Գվարդիայի ստեղծման պաշտոնական նպատակը
Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ նորաստեղծ գվարդիան միավորում է նախկին ոստիկանության զորքերը, պետական պահպանության ծառայության մի մասը, ինչպես նաև մի շարք հատուկ ու օպերատիվ ստորաբաժանումներ՝ դրանց ներուժն ուղղելով մեկ միասնական կառավարման համակարգ։ Իշխանության ներկայացրած հիմնական նպատակներն են՝
հասարակական կարգի ավելի արդյունավետ պահպանում,
կարևորագույն օբյեկտների պաշտպանություն,
արտակարգ իրավիճակներում արագ արձագանք,
ոստիկանության կառուցվածքային արդիականացում միջազգային չափանիշներով։
Իշխանությունը պնդում է, որ այս բարեփոխումը թույլ կտա ստեղծել ավելի ճկուն, պրոֆեսիոնալ եւ տեխնիկապես հագեցած ուժ, որը կկատարի ոչ միայն ներքին անվտանգության գործառույթներ, այլև կմատուցի պաշտպանական ծառայություններ միանգամից ամբողջ հանրապետության տարածքում։
Ըստ իշխանության՝ այս վերակազմավորումը պետք է ապահովի նաև քաղաքացիական վերահսկողություն, որը կարևորագույն քաղաքական բաղադրիչ է ուժային համակարգի աշխատանքում։ Սակայն քննադատների հիմնավոր մտավախությունն այն է, որ օրենքը պարզ չի արտահայտում գվարդիայի անկախությունը՝ քաղաքական միջամտություններից եւ իշխանական ուղղորդումից։
Հասարակական ընկալումներ ու քաղաքական ենթատեքստ
Գվարդիայի ստեղծումը Հայաստանում ընկալվում է երկակի։
Հասարակության մի մասը այն տեսնում է որպես անհրաժեշտ քայլ՝ պայմանավորված տարածաշրջանի լարվածության, ներքին անվտանգության խնդիրների և ոստիկանության նյութատեխնիկական թուլությունների հետ։ Այդ տեսակետից գվարդիան կարող է ուժեղացնել հանրային կարգի պահպանումը, ապահովել մասնագիտական պատրաստվածություն և նոր մեխանիզմներ՝ քաղաքացիների անվտանգությունն ամրապնդելու համար։
Մյուս հատվածը՝ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերից մինչև իրավապաշտպան կազմակերպություններ, նշում է, որ գվարդիայի ստեղծումը կարող է դառնալ իշխանության համար նոր վերահսկողության գործիք, որը կուժեղացնի քաղաքական ազդեցությունը հասարակական կյանքում։ Քննադատների մտահոգություններից են՝
հավաքների ազատության նկատմամբ հնարավոր սահմանափակումներ,
ուժային կառույցների ուժեղացում՝ առանց նրանց անկախության երաշխիքների,
բողոքի ակցիաների նկատմամբ վերահսկողության մեծացում,
ժողովրդավարական ինստիտուտների հավասարակշռության խաթարում։
Այս տեսակետը հատկապես ուժեղացել է վերջին տարիներին՝ Հայաստանում քաղաքական իրավիճակի փոփոխականության, հասարակական դժգոհությունների և իշխանության ու ընդդիմության միջև խորացող տարաձայնությունների ֆոնին։
